Cũng giớng như nhiều vùng ven biển khác tại Việt Nam, Cù Lao Dung đang phải đối mặt với một thách thức ngày càng lớn từ rác thải nhựa dùng một lần. Thêm vào đó, dòng hải lưu mang thêm rác nhựa trôi dạt vào cù lao, trong khi hệ thống quản lý chất thải tại địa phương còn hạn chế khiến tình trạng ô nhiễm môi trường ngày càng nghiêm trọng; điều này ảnh hưởng không nhỏ đến cảnh quan và sức khỏe cộng đồng nơi đây.

Tăng cường khả năng chống chịu biến đổi khí hậu vẫn là ưu tiên cốt lõi, chúng tôi nhận thấy rằng sự thay đổi bền vững phải bắt đầu từ nhận thức, thái độ – và tiếp theo là hành vi. Chính vì vậy, trường học trở thành một không gian tạo động lực mạnh mẽ cho những thay đổi này.

Để khởi đầu, chúng tôi hỗ trợ thành lập các nhóm học sinh nòng cốt do chính các em tự điều phối và điều hành dựa trên nguyên tắc tiếp cận có sự tham gia, đề cao tiếng nói của tất cả các thành viên và vai trò lãnh đạo của trẻ em. Nhóm học sinh nồng cốt được thành lập dựa trên nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng, đa dạng và hòa nhập, học sinh tự ứng cử hoặc được đại diện từ nhiều khối lớp và giới tính khác nhau.

Nhóm học sinh nòng cốt sinh hoạt định kỳ hàng quý, với sự hỗ trợ điều phối của một giáo viên đóng vai trò người hướng dẫn thay vì chỉ đạo. Trong mỗi buổi sinh hoạt, học sinh lựa chọn các chủ đề thảo luận liên quan đến biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường, bình đẳng giới hoặc hòa nhập. Các em cùng nhau động não, thiết kế hoạt động và đề xuất sáng kiến lên Ban giám hiệu nhà trường.

Quan trọng hơn là các buổi sinh hoạt của nhóm học sinh nòng cốt đã vượt ra ngoài phạm vi lớp học. Các em chủ động tổ chức các chiến dịch nâng cao nhận thức, khuyến khích bạn bè giảm sử dụng các sản phẩm nhựa dùng một lần và triển khai các hoạt động thực tế như thu gom rác thải nhựa. Thông qua hình thức truyền thông này, các em lan tỏa sự thay đổi rộng rãi trong trường học và cộng đồng sống xung quanh mình.

Các em không chỉ là người tham gia – mà chính là tác nhân của sự thay đổi.

Một hoạt động nổi bật là chương trình kiểm toán rác thải nhựa kéo dài 4 tuần dành cho học sinh từ lớp 1 đến lớp 5. Các em theo dõi và ghi lại lượng rác thải nhựa sử dụng hằng tuần, sau đó phân tích dữ liệu. Cách tiếp cận theo hướng thực hành này đã biến những bài học lý thuyết khô khan thành hành động thực tế: học sinh hiểu rõ dấu chân cac-bon của bản thân và suy ngẫm về những thói quen tiêu dùng hiện tại của mình.

Thông qua phương pháp học tập thực tiễn và vai trò lãnh đạo của học sinh, các trường học ở Cù Lao Dung đang nuôi dưỡng một thế hệ công dân trẻ có ý thức về môi trường – những tác nhân thay đổi đang kiến tạo một tương lai xanh hơn, sạch hơn và bền vững hơn.